Khám Phá Cuốn Chiếu – Những Điều Thú Vị Về Loài Động Vật Nhiều Chân

Cuốn chiếu, hay được biết đến với cái tên “con trăm chân”, không phải là côn trùng cũng như giun đất. Những sinh vật này có số lượng chân vượt trội so với côn trùng, vốn chỉ có sáu chân. Người ta thường tự hỏi chính xác cuốn chiếu có bao nhiêu chân?

Thực tế, một số người cho rằng cuốn chiếu có 994 chân do tiền tố tiếng Latinh “milli-“, ám chỉ một ngàn, nhưng điều này hoàn toàn sai lệch.

Hóa ra, các nhà khoa học đã không áp dụng từ ngữ này để chỉ số lượng chân cụ thể của cuốn chiếu. Hơn nữa, tên gọi “con trăm chân” cũng không phản ánh đúng sự thật.

Đặc điểm nhận dạng cụ thể của cuốn chiếu là ở mỗi đốt cơ thể lại có hai cặp chân.

Cuốn chiếu thuộc nhóm động vật chân đốt, một nhóm không xương sống bao gồm nhện, bọ cạp và bướm. Tất cả các động vật trong nhóm này đều có đặc điểm chung là bộ xương ngoài, cơ thể phân đốt và chân khớp. Đặc điểm nổi bật của cuốn chiếu là mỗi đốt cơ thể đều có hai cặp chân, trong khi rết chỉ sở hữu một cặp chân. Từ đó, tên gọi khoa học hơn được đặt cho chúng là Diplopoda, có nghĩa là “chân kép”.

Việc sở hữu một số lượng chân lớn giúp cuốn chiếu thích nghi tốt hơn với môi trường sống. Bằng chứng hóa thạch chỉ ra rằng cuốn chiếu là một trong những động vật đầu tiên xuất hiện trên đất liền, tồn tại khoảng 400 triệu năm qua.

Trong kỷ Than Đá, khoảng 300 triệu năm trước, loài cuốn chiếu Arthropleura phát triển đến kích thước khổng lồ, dài tới 2 mét và rộng 0.5 mét. Hiện nay, kích thước của cuốn chiếu chỉ nằm trong khoảng từ 3mm đến 0.3 mét. Theo thống kê, có khoảng 12.000 loài cuốn chiếu đã được mô tả, nhưng ước tính rằng có thể lên đến 80.000 loài đang sinh sống trên Trái Đất, ngoại trừ Nam Cực.

“Mỗi quốc gia chỉ có một vài loài cuốn chiếu nhất định, không sống ở nơi nào khác” – theo lời của Derek Hennen, nghiên cứu sinh tiến sĩ côn trùng học tại Virginia Tech. Hennen đã dành tình yêu cho cuốn chiếu đến mức lập tài khoản Twitter (@DearMillipede) để chia sẻ mọi thông tin về loài động vật này.

Số lượng chân của cuốn chiếu phụ thuộc vào đâu?

Cuốn chiếu thường ăn lá cây rụng, một loại thức ăn phổ biến nhưng ít dinh dưỡng. Điều này khiến chúng dành nhiều thời gian ở dưới lòng đất hoặc dưới lớp lá và đá. Vậy làm cách nào chúng có thể di chuyển dễ dàng trong điều kiện sống khắc nghiệt như vậy? Tất nhiên, chính là nhờ vào số lượng chân của chúng.

Hennen nói rằng “Collum (đốt đầu tiên) giống như một chiếc máy ủi, và nhiều chân giúp cuốn chiếu có thêm sức để đẩy cơ thể và đào sâu vào đất”.

Cuốn chiếu có bao nhiêu chân phụ thuộc vào từng loài cuốn chiếu.

Ban đầu, khi mới nở, cuốn chiếu chỉ có một vài đôi chân. Sau đó, giống như nhiều loài vật khác như cua và nhện, chúng trưởng thành qua quá trình gọi là lột xác. Trong quá trình này, cuốn chiếu sẽ loại bỏ bộ xương cũ và phát triển một bộ xương mới. Mỗi lần lột xác, chúng cũng phát triển thêm một đốt cơ thể cùng hai cặp chân mới. Một số loài cuốn chiếu có thể dừng lột xác khi đã đến tuổi trưởng thành, trong khi những con khác vẫn tiếp tục quá trình này suốt đời – trung bình khoảng hai năm.

Vậy thì, cuốn chiếu thực sự có bao nhiêu chân? Hennen cho biết, số lượng chân này biến đổi tùy thuộc vào từng loài, nhưng thường nằm trong khoảng từ 24 đến 750 chân.

Hennen cũng chia sẻ rằng “Có thể một số người khi nhìn thấy cuốn chiếu đã thốt lên rằng: ‘Con này thật có nhiều chân!’ nên mới có cái tên phổ biến. Thực tế cuốn chiếu cũng tương tự như rết, chỉ là chúng có số lượng chân nhiều hơn”.

Thực tế, hầu hết loài cuốn chiếu chỉ có dưới 100 chân.

Cuốn chiếu và rết – Có gì khác nhau?

Cuốn chiếu có một số cơ chế phòng vệ nhưng chúng không thể cắn hay chích (một số loài thậm chí không có mắt và chủ yếu sử dụng râu để tìm đường). Phương thức tự vệ chủ yếu của cuốn chiếu là cuộn tròn lại và tiết ra hóa chất để xua đuổi kẻ thù. Mặc dù hóa chất mà cuốn chiếu tiết ra rất khác nhau, nhưng thường chỉ số lượng nhỏ và không gây nguy hiểm cho con người. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng ở một số khu vực nhiệt đới, loài khỉ còn tìm đến cuốn chiếu để tận dụng hóa chất này nhằm tránh muỗi.

Trái lại, rết có thể cắn với các nanh nhỏ và tiết ra chất độc. Điều này có nghĩa là ngay cả khi vết cắn của rết gây đau, chúng vẫn không đe dọa đến con người.

Về hình dáng chân, chân rết thường tỏa ra trong khi chân cuốn chiếu thì hướng xuống dưới. Rết chỉ có một cặp chân trên mỗi đốt cơ thể, trong khi cuốn chiếu có tới hai cặp. Nếu bạn không muốn đến gần để xác thực điều này, Hennen gợi ý rằng bạn có thể quan sát hành vi của chúng: Nếu sinh vật đó di chuyển nhanh, bạn có thể chắc chắn đó là rết. Còn nếu nó chỉ cuộn tròn lại, đó chính là cuốn chiếu.