Mèo “cáo” Corsica: hành trình vén màn một loài hoang dã mới trên đảo

Truyền thuyết địa phương và dấu hiệu khác biệt

Trên đảo Corse giữa vùng Địa Trung Hải, cư dân địa phương từ lâu đã truyền tai về một nhóm mèo khác lạ, khác hẳn mèo nhà và cả mèo rừng trên lục địa. Người dân gọi chúng bằng tên địa phương Ghjattu volpe — tạm gọi là “mèo cáo” — vì hành vi săn mồi độc đáo và vẻ ngoài khiến nhiều người liên tưởng tới cáo, dù thực tế chúng không cùng họ với loài đó.

Những ghi chép dân gian mô tả dạng lông vằn ở phần thân trước kéo dài tới đuôi, chân sau có màu đen, phần bụng có sắc đỏ nhẹ và bộ lông dày — các đặc điểm mà người dân dùng để phân biệt chúng với mèo thường. Ngoài ra, người ta cũng kể rằng chúng mạnh dạn tấn công gia súc nhỏ vào ban đêm, khiến tên gọi và danh tiếng của chúng lan rộng trong cộng đồng nông thôn.

Hành trình khoa học: từ bẫy chuồng gà đến xét nghiệm ADN

Cộng đồng khoa học bắt đầu để ý tới những lời kể này nhưng phải đến năm 2008 mới có báo cáo về một cá thể bị bắt khi đang đột nhập chuồng gà — cơ hội quý giá để thu mẫu và tiến hành phân tích. Bốn năm sau, vào khoảng 2012, các xét nghiệm ADN đầu tiên đã cho thấy mật mã di truyền của các cá thể này khác biệt so với mèo hoang châu Âu (Felis silvestris silvestris), và có quan hệ gần hơn với mèo hoang châu Phi (Felis silvestris lybica). Kết quả này mở ra giả thuyết rằng quần thể trên đảo mang nguồn gốc khác với các quần thể lục địa.

Thu thập dữ liệu thực địa: bẫy hồng ngoại, chip theo dõi và máy ảnh

Trong nhiều năm sau đó, chính quyền địa phương và các nhà nghiên cứu triển khai nhiều phương pháp để hiểu hơn về loài này. Họ sử dụng bẫy hồng ngoại để thu lông, bẫy trực tiếp và gắn chip định vị cho một số cá thể nhằm theo dõi hành vi, phạm vi di chuyển và môi trường sống. Các máy ảnh chuyên nghiệp cũng được lắp đặt để ghi lại hoạt động về đêm của chúng.

Những nỗ lực này giúp ghi nhận thêm cá thể: báo cáo cho biết có 16 con được thu nhận sống trong thung lũng Asco, ở độ cao lên tới 2.500 m. Việc gắn chip cho phép các nhà khoa học ước lượng phạm vi hoạt động của một số cá thể, có trường hợp bao phủ tới khoảng 3.000 ha — con số phản ánh một quần thể hoạt động trên diện rộng chứ không chỉ ở những khu vực ven làng.

Đặc điểm hình thái: đâu là điểm khác biệt so với mèo nhà?

Quan sát thực tế và các mẫu cho thấy mèo “cáo” có kích thước lớn hơn so với mèo nhà trung bình: một số cá thể có thể dài gần 1 m, trong khi chiều dài thường thấy của mèo nhà được so sánh vào khoảng 76 cm. Chúng có tai rộng, ria ngắn hơn và răng nanh khá dài. Bộ lông dày không chỉ tạo nên hoa văn đặc trưng mà còn giúp chống lại ký sinh trùng như ve, bọ chét — một thích nghi hữu ích cho đời sống hoang dã ở rừng và vùng núi.

Thói quen sinh hoạt và môi trường sống

Dữ kiện thu được cho thấy loài này chủ yếu hoạt động về ban đêm. Khu vực sinh sống ưa thích là rừng, nơi có nguồn nước và vùng che chắn để lẩn trốn khỏi kẻ thù tự nhiên. Tuy nhiên, chi tiết về chế độ ăn, tập tính sinh sản hay bản chất quan hệ với các loài khác trên đảo vẫn còn thiếu trong các dữ liệu công bố.

Nguồn gốc và thời điểm xuất hiện trên đảo

Phân tích di truyền và bằng chứng khảo cổ-sinh học ban đầu được trình bày cho thấy loài mèo này có thể đã tồn tại trên đảo Corsica hơn 6.500 năm, tức từ thời điểm sau giai đoạn chinh phục thứ hai của con người trên hòn đảo. Từ dữ kiện đó, các nhà nghiên cứu nêu khả năng nguồn gốc của quần thể này liên quan tới vùng Trung Đông, mặc dù chi tiết về con đường di chuyển và thời điểm chính xác vẫn là câu hỏi mở chưa được giải đáp trọn vẹn.

Vấn đề phân loại: loài mới, biến thể hay quần thể địa phương?

Mặc dù cư dân địa phương và các nhà nghiên cứu gọi chúng là “mèo cáo”, điều đó không có nghĩa chúng là kết quả lai giữa mèo và cáo (vốn thuộc họ chó). Về mặt phân loại, các xét nghiệm ADN cho thấy chúng khác biệt so với mèo hoang châu Âu và có sự gần gũi với mèo hoang châu Phi, nhưng liệu nên công nhận như một loài riêng biệt hay đặt là một phân loài hay quần thể địa phương cần thêm bằng chứng khoa học, mẫu vật và đánh giá rộng hơn từ cộng đồng chuyên môn.

Thách thức nghiên cứu và bảo tồn

Dù đã gắn chip và lắp camera, các hình ảnh và dữ liệu hiện có vẫn chưa đủ để giải đáp hàng loạt câu hỏi cơ bản: nguồn gốc chính xác, kích thước quần thể toàn đảo, mối đe dọa từ mất môi trường sống và sự tương tác với con người. Một trở ngại lớn là sự phá rừng gia tăng, làm thu hẹp môi trường sống tự nhiên, dẫn đến khó khăn trong việc tiếp cận và thu thập dữ liệu bổ sung.

Để tiến thêm bước nữa, cần có các chiến dịch điều tra hệ thống, lấy mẫu ADN rộng hơn, theo dõi lâu dài và phân tích so sánh với các quần thể mèo hoang ở khu vực Địa Trung Hải và Trung Đông. Chỉ với dữ liệu toàn diện hơn mới có thể đưa ra quyết định quản lý hay biện pháp bảo tồn phù hợp.

Những gì nên ghi nhớ

• Mèo “cáo” ở Corsica là quần thể khác biệt so với mèo hoang châu Âu theo các xét nghiệm ADN đã được thực hiện.
• Chúng có kích thước lớn hơn mèo nhà, bộ lông và các đặc điểm hình thái dễ nhận biết, đồng thời chủ yếu hoạt động về đêm.
• Dữ liệu hiện tại cho thấy sự hiện diện lâu dài trên đảo (hơn 6.500 năm) và một nguồn gốc có thể liên quan đến Trung Đông, nhưng nhiều câu hỏi vẫn chưa có lời giải.

Kết luận

Phát hiện và nghiên cứu về “mèo cáo” tại Corse là một ví dụ điển hình cho thấy truyền thuyết địa phương có thể che giấu giá trị khoa học lớn. Từ những đoạn kể dân gian tới dữ liệu ADN, hành trình tìm hiểu một quần thể hoang dã mới vẫn đòi hỏi thời gian, công sức và phương pháp điều tra chặt chẽ hơn. Việc bảo tồn những quần thể như vậy phụ thuộc nhiều vào việc hiểu rõ nguồn gốc, quy mô và mối đe dọa mà chúng đang phải đối mặt.

Đảo Corse – nơi phát hiện giống mèo lạ. (Ảnh: Daily Mail, TravelTourXP)

Giống mèo bí ẩn trong truyền thuyết đảo Corse.

Thần thái xuất sắc không đùa được của loài mèo cáo, dù chúng đã không thể “bảo tồn” mãi sự bí ẩn của mình.

Từ nay hãy gọi chúng là mèo cáo (hay có tên khác là cáo mèo).

<!– Phần giới thiệu đọc thêm (bắt buộc, bằng tiếng Việt, mỗi đoạn có đúng 1 thẻ ) –>

Nếu bạn quan tâm đến cách các nghiên cứu giải mã chức năng sinh học bất ngờ ở các loài khác, bài viết về khám phá tuyến nọc độc trong miệng loài caecilian sẽ mở rộng góc nhìn; bài viết tuyến nọc độc trong miệng caecilian phân tích bằng chứng mới và những câu hỏi nghiên cứu còn bỏ ngỏ.

Để hiểu thêm về mối liên hệ giữa hình thái chuyên biệt và chiến lược săn mồi ở các loài chim và thú, bạn có thể đọc bài viết về loài cò mỏ giày, trong đó chiếc mỏ khổng lồ của cò mỏ giày được xem như một minh chứng cho sự tiến hóa phù hợp với môi trường đầm lầy.

Nếu tò mò về những giới hạn công nghệ và môi trường khi tiếp cận các thiên thể nóng bỏng, bài phân tích về Mặt Trời cung cấp bối cảnh khoa học hữu ích; tham khảo cấu trúc Mặt Trời và thách thức tiến gần để nắm rõ lý do vì sao tiến sát ngôi sao là hành trình đầy rủi ro và giới hạn.