Cá Hồi: Những Sinh Vật Gây Chấn Động Cho Hệ Sinh Thái Trái Đất

Không có loài nào khác có thể tạo ra những biến động lớn lao cho hành tinh chỉ bằng sự sinh sản của chính mình, ngoại trừ một loài cá độc nhất.

Các chuyên gia từ Đại học Idaho và Indiana đã đưa ra một phát hiện đáng chú ý được công bố trên tạp chí Geomorphology. Nghiên cứu này khẳng định rằng, trong mùa sinh sản, loài cá này có khả năng ảnh hưởng đến toàn bộ bề mặt Trái đất. Vậy cá thể nào đang được đề cập đến, và lý do nào khiến chúng gây ra tác động mạnh mẽ đến thế?

Loài cá thích nghi từ sông ngòi đến biển cả

Đó chính là cá hồi (tên tiếng Anh: Salmon), thuộc họ Salmonidae. Tên gọi salmon bắt nguồn từ chữ Latinh “salmo”, có nghĩa là “nhảy nhót”. Cá hồi cư trú dọc theo các vùng bờ biển Bắc Đại Tây Dương và Thái Bình Dương. Do đó, chúng bao gồm hai phân loại chính: salmo (cá hồi Đại Tây Dương) và Oncorhynchus (cá hồi Thái Bình Dương).

Theo các nghiên cứu gần đây, vào mùa sinh sản, cá hồi không chỉ thực hiện hành vi sinh sản mà còn tạo ra những rung chuyển lớn trên bề mặt Trái đất. Khả năng này đã tồn tại hàng triệu năm, ảnh hưởng đến cấu trúc địa chất tại nơi cá hồi sinh sản, đồng thời thúc đẩy sự tiến hóa của loài này.

Cá hồi có thể “dời non lấp bể”.

Cá hồi có điểm đặc biệt là chúng sinh ra trong môi trường nước ngọt như sông, suối, sau đó di cư ra biển, cuối cùng quay trở lại nơi sinh ra để sinh sản. Cá mẹ sẽ đẻ trứng tại các khu vực mềm dưới đáy sông và chăm sóc cho trứng cho đến khi chúng nở thành cá con. Những cá con sẽ bơi quanh ổ để tìm thức ăn. Khi dài khoảng 15 cm, cá hồi sẽ di cư ra biển, tuy nhiên, chỉ có khoảng 10% trứng cá hồi sống sót đến giai đoạn này.

Sau khi phát triển đầy đủ, cá hồi bắt đầu di cư ra biển để sống từ 1 đến 3 năm. (Ảnh: Phys)

Trong suốt hành trình dài hàng nghìn cây số, cá hồi bơi ra biển và sống trong khoảng thời gian 1-3 năm. Trong giai đoạn này, cơ thể chúng thay đổi về hóa học để thích nghi với nước mặn. Khi đến thời điểm sinh sản, cá hồi sẽ trở lại dòng sông nơi chúng đã sinh ra nhằm sinh sản cho thế hệ tiếp theo. Các nhà khoa học tin rằng, khả năng này xuất phát từ trí nhớ khứu giác của chúng.

Hành trình khó khăn mà cá hồi trải qua để quay trở về “chốn xưa” được coi là một trong những hiện tượng tự nhiên kỳ diệu nhất. Chúng phải nhảy qua các thác nước cao và đối mặt với nhiều nguy hiểm, nhưng không bao giờ từ bỏ. Nếu may mắn không bị các loài động vật khác như gấu, sói hay đại bàng ăn thịt, cá hồi có thể lội ngược dòng thêm một hoặc hai lần nữa để hoàn thành sứ mệnh sinh sản của mình.

Mặc dù sự chú ý thường được đổ dồn vào hành trình này, nhưng các nhà khoa học nhận định rằng mùa sinh sản của cá hồi là lý do chính dẫn đến những thay đổi trên Trái đất.

Những lý do cá hồi gây ra biến động cho hệ sinh thái Trái đất

Trước hết, cần khẳng định rằng hành vi sinh sản của cá hồi khác biệt rõ rệt so với nhiều loài động vật khác. Cá cái đẻ trứng, trong khi cá đực sẽ phát tán tinh trùng vào nước để thụ tinh. Cá cái sẽ cọ xát vào đáy sông và tạo tổ để đẻ trứng, qua đó ảnh hưởng đến địa hình khu vực này.

Các nhà nghiên cứu đã mô phỏng những tác động của việc di chuyển trầm tích lên các lớp đất đá, từ đó hình thành cảnh quan qua hàng triệu năm. Kết quả cho thấy, cá hồi di cư là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong quá trình này.

Hành động tạo tổ của cá hồi còn làm giảm độ dốc của dòng nước, gia tăng tốc độ xói mòn bên bờ diễn ra nhanh chóng. Hơn nữa, tốc độ xói mòn gia tăng khiến cát và đất đá dễ bị cuốn trôi hơn. Cuối cùng, địa hình toàn bộ khu vực sẽ bị thay đổi.

“Cá hồi không chỉ gây ra sự dịch chuyển của các lớp trầm tích,” theo Alex Fremier, trưởng nhóm nghiên cứu. “Chúng còn làm thay đổi cấu trúc của lòng suối, khiến nhiều đất, cát và sỏi bị cuốn đi hơn”. Điều này dẫn đến việc nền đá bên dưới thường xuyên lộ ra, làm tăng nguy cơ xói mòn cho toàn khu vực.

Cá hồi ngược dòng để tìm chỗ ân ái.

Hơn nữa, cần lưu ý rằng các loài cá hồi khác nhau sẽ có tác động không giống nhau đến địa hình và môi trường. Ví dụ, cá hồi Chinook (loài lớn nhất trong đại dương) có thể làm cho quá trình xói mòn diễn ra nhanh chóng hơn so với những loài nhỏ khác do chúng mang theo lượng trầm tích lớn hơn.

Với những phát hiện này, các nhà khoa học đã hiểu rằng, một loài động vật đơn lẻ cũng có thể tạo ra ảnh hưởng mạnh mẽ đối với địa hình và môi trường sống. Sự hiện diện của mỗi loài đều có vai trò quan trọng trong hệ sinh thái.

Nghiên cứu được thực hiện bởi các nhà khoa học từ ĐH Idaho và Indiana, được đăng tải trên tạp chí Geomorphology.