Khám Phá Hiện Tượng Déjà Vu: Khoa Học Đằng Sau Cảm Giác Quen Thuộc

Hiện tượng déjà vu đã thú vị đến mức được nghiên cứu một cách nghiêm túc.

Có bao giờ bạn cảm thấy như đã từng trải qua một tình huống nào đó trước đây, nhưng không nhớ rõ thời điểm? Cảm giác mơ hồ này khiến bạn vừa lạ lẫm vừa quen thuộc, đúng không?

Trải nghiệm này không hiếm gặp, theo các thống kê, có khoảng 66% người dân đã từng trải qua cảm giác déjà vu ít nhất một lần trong đời. Cảm giác này có thể khiến chúng ta bối rối khi đứng trước những tình huống tương tự như thế.

Déjà vu là thuật ngữ được sử dụng để chỉ hiện tượng này, đã khiến nhiều nhà triết học, nhà tâm lý học và các nhà nghiên cứu phải suy nghĩ và tìm hiểu trong một thời gian dài.

Thuật ngữ déjà vu, xuất hiện lần đầu vào năm 1876, được đặt ra bởi Émile Boirac, một nhà nghiên cứu triết học và tâm thần học người Pháp. (Ảnh: Patrick Chauvel, MD / Health.clevelandclinic.org)

Từ cuối thế kỷ 19, nhiều giả thuyết đã được đưa ra để lý giải nguyên nhân của déjà vu. Những lý thuyết này cho rằng hiện tượng này có thể liên quan đến rối loạn chức năng não bộ hoặc có thể là một sự cố tạm thời trong quá trình ghi nhớ.

Chuyển từ Huyền Bí sang Khoa Học Chính Thống

Vào đầu thế kỷ 21, Tiến sĩ Alan Brown, một nhà tâm thần học tại Đại học Columbia, đã quyết định xem xét tất cả các nghiên cứu về déjà vu cho đến thời điểm đó.

Tiến sĩ Alan Brown đã có nhiều đóng góp trong việc nghiên cứu về déjà vu. (Ảnh: Columbiapsychiatry)

Vào năm 2003, Alan Brown đã công bố một bài báo trên tạp chí Psychological Bulletin giúp kết hợp thông tin về déjà vu với các nghiên cứu tâm lý học hiện có. Công trình của ông đã mở ra một cái nhìn mới cho cộng đồng nghiên cứu và dẫn đến việc nghiên cứu déjà vu trở thành một phần của khoa học chính thống.

Gần như tất cả thông tin về déjà vu trước đây thường chứa nhiều yếu tố huyền bí, như tiền kiếp hay siêu hình, khiến cho việc nghiên cứu trở nên khó khăn. Một trong những thách thức khác là trải nghiệm déjà vu thường chỉ kéo dài vài giây và không có dấu hiệu báo trước.

Alan Brown đã chỉ ra rằng khoảng 66% người có trải nghiệm déjà vu tại một thời điểm nào đó trong cuộc sống. Ông cũng nhận thấy rằng khung cảnh hoặc địa điểm là tác nhân kích thích chính cho hiện tượng này.

Đánh giá của Alan Brown đã giúp đưa nghiên cứu déjà vu vào vòng tay của khoa học chính thống, khi mà nó được công bố trên một tạp chí khoa học thu hút sự chú ý của nhiều chuyên gia trong lĩnh vực tâm lý học nhận thức.

Thử Nghiệm Déjà Vu Trong Phòng Thí Nghiệm

Nhờ vào những đóng góp của Alan Brown, một nhóm nghiên cứu do Giáo sư Anne Cleary từ Đại học Bang Colorado dẫn dắt đã tiến hành thí nghiệm để kiểm tra những giả thuyết xung quanh cơ chế của déjà vu.

Nhóm nghiên cứu này đã khảo sát một giả thuyết rằng déjà vu có thể xảy ra khi một cảnh hiện tại tương tự một cảnh trong quá khứ. Đây là một quan điểm nổi bật trong tâm lý học gọi là giả thuyết sự quen thuộc của Gestalt.

Chẳng hạn, bạn có thể có cảm giác như đã đến một bệnh viện nào đó mặc dù bạn chưa bao giờ đến nơi này, chỉ vì cách sắp xếp của đồ vật trong bệnh viện gợi nhớ về một nơi khác bạn đã từng ghé thăm.

Cảm giác déjà vu đã có từ rất lâu trước khi nó được đặt tên. (Ảnh: Internet)

Cách bố trí của các đồ vật trong không gian có thể tương tự với một kỷ niệm nào đó mà bạn không nhớ rõ, điều này có thể tạo ra cảm giác quen thuộc mạnh mẽ.

Nhóm nghiên cứu đã sử dụng công nghệ thực tế ảo để tái tạo các tình huống, nhằm giúp các tình nguyện viên trải nghiệm trong môi trường quen thuộc. Họ phát hiện rằng déjà vu thường xảy ra nhiều hơn khi mọi người ở trong một cảnh có bố cục tương tự như một cảnh mà họ đã trải qua trong quá khứ nhưng không thể nhớ lại.

Điều này cho thấy sự tương đồng về mặt không gian có thể là một yếu tố kích thích cho cảm giác déjà vu, song không thể nói đây là nguyên nhân duy nhất. Vẫn cần nhiều nghiên cứu để làm rõ hơn về hiện tượng này.

Thuật ngữ déjà vu đã được Émile Boirac phát minh vào năm 1876, và qua nhiều thế kỷ qua, đôi khi con người xem đây như là bằng chứng cho những điều họ tin tưởng. Kể từ khi Freud và Jung đến nay, ý tưởng về déjà vu đã gây ra nhiều luận bàn và nghiên cứu.

Tuy vẫn chưa có câu trả lời cụ thể cho nguyên nhân của déjà vu, việc nghiên cứu nó đã trở thành một chủ đề thú vị trong khoa học hiện đại.

“Nghiên cứu về déjà vu sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về các quá trình ghi nhớ, mở ra cái nhìn rộng hơn cho lĩnh vực nghiên cứu này” – Anne Cleary, một chuyên gia trong lĩnh vực tâm lý học nhận thức nhấn mạnh.