Cát: Tài Nguyên Quý Giá Đang Dần Cạn Kiệt Trên Toàn Cầu

Trong bối cảnh thế giới đang tập trung vào khai thác dầu mỏ và bảo vệ nguồn nước, có một tài nguyên khác cũng đang lâm vào tình trạng thiếu hụt đáng báo động. Bạn có biết đó là gì không?

Cát, vật liệu phổ biến nhất trên bề mặt Trái đất, hiện có nhu cầu sử dụng chỉ đứng sau nước. Thực tế, cát được khai thác nhiều hơn cả dầu mỏ và ứng dụng trong nhiều lĩnh vực từ xây dựng, sản xuất thủy tinh cho đến chế tạo chip điện tử.

Mặc dù chúng ta thường nghĩ rằng cát vô cùng dồi dào, nhưng các chuyên gia đã cảnh báo rằng nguồn tài nguyên này đang trên bờ vực cạn kiệt. Tại sao điều này lại xảy ra?

Cát là vật liệu được khai thác nhiều hơn cả dầu mỏ. (Ảnh: Baidu)

Các Nguy Cơ Cạn Kiệt Tài Nguyên Cát Toàn Cầu

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là “cầu vượt cung”. Mặc dù cát là tài nguyên có thể tái tạo, nhưng tốc độ khai thác hiện tại lại vượt xa khả năng phục hồi của thiên nhiên.

Theo một báo cáo từ tổ chức Freedonia năm 2016, tổng sản lượng cát khai thác phục vụ xây dựng toàn cầu đạt tới 13,7 tỉ tấn, trong đó 70% được tiêu thụ ở châu Á. Trung Quốc đã tiêu thụ gần 5 tỉ tấn cát, phản ánh nhu cầu tăng vọt do đô thị hóa nhanh chóng.

Chương trình Môi trường của Liên Hợp Quốc (UNEP) thống kê rằng lượng cát toàn cầu sử dụng mỗi năm đã vượt quá 40 tỷ tấn, tăng 200% so với 20 năm trước. Điều này cho thấy mặc dù cát có thể tái tạo, nhưng không đủ để đáp ứng nhu cầu ngày càng gia tăng của con người.

Nhu cầu sử dụng cát của các quốc gia đang quá lớn so với nguồn cung. (Ảnh: Baidu)

Chuyên gia Pascal Peduzzi từ UNEP cho rằng: “Chúng ta từng nghĩ cát có mặt mọi nơi, nhưng thực tế ở một số nơi, tài nguyên này đã cạn kiệt”.

Singapore và các tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất (UAE) hiện là những quốc gia nhập khẩu cát lớn nhất. Chỉ trong 40 năm qua, Singapore đã mở rộng diện tích nhờ lấn biển bằng cát, trong khi UAE đã sử dụng 185 triệu m3 cát để xây dựng các đảo nhân tạo phục vụ du lịch.

Hệ Lụy Từ Khai Thác Cát Bừa Bãi

Việc xuất khẩu cát sang Singapore đã dẫn đến sự biến mất của 24 đảo cát tại Indonesia. Hệ quả là Indonesia đã cấm xuất khẩu cát, và Campuchia cùng Malaysia cũng áp dụng chính sách tương tự. UAE hiện phải nhập khẩu cát từ Úc do nguồn cung trong nước đã cạn kiệt.

Dù vậy, cầu vẫn tiếp tục tăng, dẫn đến tình trạng buôn lậu cát trái phép ở nhiều nơi. Tại Ấn Độ, hoạt động khai thác cát bất hợp pháp đã trở thành một vấn nạn nghiêm trọng, gây ra nhiều vụ bạo lực.

Ngày nay, buôn lậu cát đã trở thành tệ nạn nghiêm trọng trên thế giới. (Ảnh: Baidu)

Theo Alex Gonzalez Davidson, một nhà vận động xã hội Tây Ban Nha, ngành công nghiệp cát giao dịch khoảng 70 tỷ USD mỗi năm, trong đó ít nhất 15 tỷ USD đến từ khai thác trái phép.

Ở Maroc, nửa số cát mà nước này đang dùng là từ việc khai thác lén lút từ bờ biển, gây ra tình trạng xói mòn nghiêm trọng và ảnh hưởng lớn đến ngành du lịch.

Khai thác cát cũng gây tổn hại đến các rạn san hô ở Kenya và khiến nhiều loài cá sấu ở Ấn Độ đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Hệ sinh thái sông Mekong cũng đang gióng lên hồi chuông cảnh báo khi lòng sông bị hạ thấp đáng kể chỉ trong vài năm gần đây.

Bên cạnh đó, việc khai thác cát quá mức có thể dẫn đến thiên tai gia tăng. Các bãi biển biến mất khiến không còn chắn sóng và bảo vệ bờ biển, như trường hợp sóng thần ở Sri Lanka năm 2004.

Giá giao dịch cát đã tăng gấp 6 lần trong suốt 25 năm. (Ảnh: Baidu)

Sự thiếu hụt cát khiến giá cả vật liệu này tăng mạnh, với giá giao dịch đã tăng gần 6 lần trong 25 năm qua. Tại Trung Quốc, giá cát đã lên tới 138 NDT/m3 vào ngày 30/06/2022, tương đương hơn 450.000 đồng/m3.

Nhiều nước đã phải tăng giá thành các sản phẩm sử dụng cát làm nguyên liệu do khan hiếm. Bắt đầu từ tháng 6 năm 2022, hai công ty sản xuất wafer silicon là ShinEtsu và SUMCO đã công bố tăng giá sản phẩm của họ vì lý do giá cát leo thang.

Vậy, trước tình trạng cát đang cạn kiệt và giá thành tăng vọt, các chuyên gia đã đưa ra những giải pháp nào để ứng phó?

Đưa Ra Những Giải Pháp Thay Thế

Nhiều nhà khoa học đang nghiên cứu và sản xuất cát nhân tạo như một phương án thay thế cho cát tự nhiên. Cát nhân tạo được nghiền từ đá và có thể sử dụng ngay mà không cần sàng lọc.

Các nhà khoa học đã đưa ra giải pháp sử dụng cát nhân tạo để thay thế cát tự nhiên. (Ảnh: Baidu)

Hơn nữa, việc sử dụng tro tái chế từ chất thải rắn làm thay thế cát đã được áp dụng tại nhiều quốc gia. Tại Zurich, Thụy Sĩ, các tòa nhà đang được xây dựng chủ yếu bằng bê tông tái chế.

Ấn Độ cũng đang thử nghiệm sản xuất bê tông từ nhựa thải. Cùng với đó, một số vật liệu như gỗ cũng đang được nghiên cứu để thay thế cát tự nhiên.

Các chuyên gia khuyến cáo rằng chính phủ các nước cần cùng nhau xây dựng và thực thi bộ quy tắc quản lý khai thác cát theo hướng bền vững. Nếu làm được điều này, không chỉ tài nguyên cát sẽ được bảo vệ mà còn hạn chế tình trạng buôn lậu, giúp môi trường được bảo tồn.